Η Αρχαία Ελληνική Μουσική είναι από τα λιγότερο «φωτισμένα» κεφάλαια στο ευρύ πεδίο μελέτης του Ελληνικού Πολιτισμού. Αν και έχουμε την τύχη να γνωρίζουμε πολλά για τον ρόλο της και την διείσδυσή της στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων, εν τούτοις ένα μεγάλο κομμάτι αυτής, που έχει να κάνει με τον ήχο και τον «τρόπο», παραμένει ανεξιχνίαστο. Μέσα από τις ιστορικές πηγές ωστόσο γίνεται παραπάνω από φανερό ότι η Μουσική στην Αρχαία Ελλάδα διαδραμάτιζε ένα ρόλο πιο σύνθετο και ουσιαστικό σε σχέση με τον αντίστοιχο ρόλο της στις μέρες μας.
Η Μουσική στην καθημερινότητα της Αρχαίας Ελλάδας
Στην Αρχαία
Ελλάδα η Μουσική ήταν απόλυτα συνυφασμένη με την καθημερινότητα όλων των
ανθρώπων, και σαν μια σύνθετη καλλιτεχνική και πνευματική έκφραση είχε
ιδιαίτερη θέση σε όλες τις εκδηλώσεις της προσωπικής και της κοινωνικής
ζωής. Η Μουσική, το Άσμα και η Όρχηση (συνήθως αλληλένδετα) ήταν οι
χαρακτηριστικότερες εκφάνσεις της πολιτισμένης κοινωνίας και βασικοί
παράγοντες - αλλά και δείκτες - ευζωίας.
Από
τους αρχαϊκούς ήδη χρόνους η Μουσική άρχισε να αποκτά ένα όλο και πιο
σύνθετο χαρακτήρα και ρόλο, με αποκορύφωμα την δημιουργία Μουσικών
Αγώνων σε πολλές πόλεις. Οι αρχαιότεροι τέτοιοι καταχωρημένοι Αγώνες
είναι τα “Κάρνεια” στην Αρχαία Σπάρτη, μια πόλη όπου η Μουσική
γενικότερα κατείχε εξέχουσα θέση και ήταν άρρηκτα δεμένη με την
εκπαίδευση των νέων.
Η Αθήνα
έλαμψε κυριολεκτικά μετά τον 6ο αιώνα όταν πλέον η Μουσική έπαιζε
πρωταγωνιστικό ρόλο στις δύο μεγάλες Εορτές της πόλης, τα Μεγάλα
Παναθήναια και τα Μεγάλα Διονύσια. Στο πλαίσιο των μεγάλων αυτών εορτών
όχι μόνο γίνονταν μεγάλοι διαγωνισμοί αλλά αναπτύχθηκαν και τα
σημαντικότερα μουσικά και ποιητικά είδη της εποχής με αποκορύφωμα βέβαια
το Αρχαίο Δράμα.
Αν και η Μουσική είχε
κατεξοχήν εορταστικό χαρακτήρα στο πλαίσιο τόσο των δημόσιων όσο και των
ιδιωτικών εορτών, καίριος ήταν ο ρόλος της στις θλιβερές στιγμές της
ζωής και λυτρωτική η ένταξή της στις καθημερινές σκληρές – ίσως και
ανιαρές – ώρες του μόχθου. Στις στιγμές της χαράς και του γλεντιού, στα
συμπόσια και στις συγκεντρώσεις και φυσικά στους γάμους - ήταν
αλληλένδετη με όλους τους ιδιωτικούς εορτασμούς αλλά και «σύντροφος»
στην καθημερινότητα. Ένας αυλητής λ.χ. συνόδευε τις γυναίκες στο ζύμωμα,
τους εργάτες στον τρύγο και τον θερισμό, τους κωπηλάτες αλλά και τους
στρατιώτες στην πορεία προς την μάχη. Άρρηκτα δεμένος ο Αθλητισμός με
την Μουσική, όχι μόνον γιατί οι μεγάλοι αθλητικοί αγώνες είχαν και
μουσικούς διαγωνισμούς, αλλά γιατί ο αθλητής τόσο στην προπόνησή του όσο
και στον αγώνα χρειαζόταν τον ρυθμό του μουσικού να τον ωθεί και να τον
εμψυχώνει.
Ο θεϊκός χαρακτήρας της Μουσικής
Η
Μουσική έχοντας θεϊκό χαρακτήρα για τους αρχαίους Έλληνες, θεράπευε
ψυχή και σώμα, εξάγνιζε, καταπράυνε, ενέπνεε, παρακινούσε αλλά και
ηρεμούσε. Όλα τα παραπάνω δικαιολογούν τον πρωταγωνιστικό ρόλο που
διαδραμάτιζε στις μεγάλες Εορτές της πόλης όπου
μουσική, άσμα και όρχηση ήταν άρρηκτα δεμένα με τις εκδηλώσεις που
είχαν κατεξοχήν θρησκευτικό χαρακτήρα – π.χ. στη μεγάλη γιορτή των
Παναθηναίων στην Αθήνα.
Η Μουσική και οι άλλες Τέχνες
Στενά
συνδεδεμένη με τα Μαθηματικά και τη Φιλοσοφία, η Μουσική στην Αρχαία
Ελλάδα ήταν εύλογα ένα από τα βασικά μαθήματα στο πλαίσιο της παιδείας
των νέων, ενώ η διασύνδεσή της ειδικότερα με την Ποίηση και το Θέατρο
έπαιξε τεράστιο ρόλο. Πραγματικά χάρη σε αυτή διασώθηκαν στους αιώνες
αριστουργήματα όπως τα Ομηρικά Έπη και οι Τραγωδίες. Πρωταγωνιστικός
κυριολεκτικά ο ρόλος της Μουσικής στην Αρχαία Ελλάδα και θεμελιώδης για
την ανάπτυξη και την ποικιλομορφία του Ελληνικού Πολιτισμού. Τη σημασία του αυτή επιθυμεί να αναδείξει ο Λύραυλος, αναδεικνύοντας τα αρχαία έργα με αυθεντικά μουσικά όργανα.
